1. Nguyên nhân thiếu máu thiếu sắt
Cung cấp sắt thiếu
Cung cấp sắt thiếu chủ yếu là do chế độ
ăn thiếu sắt, dinh dưỡng không đúng cách, trẻ không bú sữa mẹ mà ăn sữa
động vật, mẹ ăn kiêng khi đang cho con bú, (vì sắt trong sữa mẹ được hấp
thu tốt khoảng 49%, trong khi sắt trong sữa bò chỉ được hấp thu 10 %).
Cho trẻ ăn dặm quá trễ hoặc cho trẻ ăn không đủ chất, cho trẻ ăn kiêng
khi bị bệnh kéo dài. Trong bữa ăn hàng ngày thiếu thức ăn nguồn gốc động
vật. Trẻ ăn bột nhiều và kéo dài (trong bột có acid phytic và các
phosphat gây giảm hấp thu Fe).
Những trẻ đẻ non,
thiếu cân lúc đẻ hoặc do sinh đôi, lượng sắt dự trữ được cung cấp qua
tuần hoàn nhau thai ít và những người mẹ có tiền sử chảy máu trước đẻ,
thiếu máu thiếu sắt không cung cấp đủ sắt cần thiết cho thai nhi dẫn đến
bé bị thiếu máu, thiếu sắt từ lúc mới sinh.
Hấp thu sắt kém
Trẻ có thể mắc các bệnh lí của đường tiêu hoá làm giảm khả năng hấp thụ sắt như: giảm độ toan dạ dày, suy dinh dưỡng, ỉa chảy kéo dài (làm ruột không hấp thu được thức ăn), hội chứng kém hấp thụ, dị dạng dạ dày - ruột, cắt dạ dày, bệnh celiac, nhiễm giun sán.
Mất sắt quá nhiều
Mất máu nhiều thường do các nguyên nhân chảy máu từ từ, mạn tính như các bệnh ở đường tiêu hoá (giun móc, loét dạ dày tá tràng,
polyp ruột, trĩ), chảy máu cam, chảy máu sinh dục tiết niệu. Sắt chứa
trong các tế bào máu đỏ, vì vậy nếu mất máu sẽ mất đi một số lượng sắt.
Nhu cầu sắt cao hơn lượng được cung cấp
Khi nhu cầu sắt tăng mà không được cung cấp sắt kịp thời, thường là giai đoạn cơ thể lớn nhanh, trẻ đẻ non, thấp cân, tuổi dậy thì, phụ nữ có thai… Lúc này sẽ rất dễ xảy ra thiếu máu.

2. Đối tượng dễ thiếu máu
Khi mang thai,
hầu hết phụ nữ thường không có đủ lượng sắt dự trữ, nhất là ở 3 tháng
giữa và 3 tháng cuối thai kỳ. Thiếu máu sẽ làm tăng nguy cơ đẻ non, tỷ
lệ mắc bệnh và tử vong ở cả mẹ và con. Vì vậy, ngoài chế độ dinh dưỡng
tốt trong thời kỳ mang thai, người mẹ cần bổ sung thêm sắt, vitamin B12, axit folic để giúp tăng cường quá trình tạo máu.
Trẻ em thiếu cân và sinh non, trẻ dưới 5
tuổi cũng có nguy cơ bị thiếu máu rất cao. Theo các chuyên gia, trong
những năm đầu đời trẻ cần nhiều sắt cho quá trình tăng trưởng và tạo
máu. Tuy nhiên do chế độ ăn hàng ngày của trẻ không cung cấp đầy đủ hay
mất cân bằng các chất dinh dưỡng. Bên cạnh đó, khi mang thai, nguy cơ
người mẹ thiếu máu khá cao nên sinh ra các thế hệ trẻ thiếu máu.
Đối với trẻ vị thành niên, đặc biệt là
vào giai đoạn dậy thì, cơ thể các em đang phát triển rất nhanh nên cần
nhiều chất dinh dưỡng hơn, đặc biệt là chất sắt để tạo máu. Các em gái
tuổi dậy thì dễ bị thiếu máu thiếu sắt nếu sợ mập và ăn kiêng hoặc bị
mất máu qua kinh nguyệt. bên cạnh đó nhiều nghiên cứu cho thấy lượng sắt từ bữa ăn của người Việt Nam chỉ thỏa mãn 30-50% nhu cầu về chất này.
Chế độ ăn uống thiếu hụt, thừa chất này,
thiếu chất kia trong các bữa ăn hàng ngày, lứa tuổi vị thành niên cũng
là đối tượng chịu ảnh hưởng nhiều của chứng bệnh thiếu máu, đặc biệt là
nữ giới thường bị mất một lượng máu trong chu kỳ kinh nguyệt.
3. Triệu chứng thiếu máu thiếu sắt
Thiếu sắt là một bệnh hệ thống ảnh hưởng tới nhiều chức năng của các bộ phận. Bệnh thường xảy ra từ từ, thường ở trẻ từ 6 tháng, có thể xuất hiện sớm từ tháng thứ 2 - 3 ở trẻ đẻ non. Biểu
hiện đầu tiên của trẻ thiếu máu là mệt mỏi, hay chóng mặt ù tai, ít
hoạt động, da xanh xao, niêm mạc nhợt từ từ, số lượng hồng cầu giảm ít..
Nếu thiếu máu kéo dài, không được điều trị, thiếu máu nặng có thể biểu
hiện tim to, khó thở, nhịp tim nhanh, nghe tim có tiếng thổi tâm thu.
Trẻ chậm phát triển cân nặng, chậm phát
triển cơ thể. Ở tuổi học đường trẻ thường học chậm, kém tập trung. Thiếu
máu kéo dài làm móng tay, móng chân nhợt, bẹt hoặc lõm, có khía, dễ
gãy.
Biểu hiện ở tiêu hóa khá nhiều, trẻ kém
ăn hay bị rối loạn tiêu hóa, lưỡi bị viêm, mất gai lưỡi, có thể có biểu
hiện khó nuốt. Ở dạ dày có biểu hiện viêm, teo niêm mạc dạ dày và giảm
độ toan dạ dày. Ở ruột có biểu hiện viêm ruột xuất tiết, teo một phần
niêm mạc ruột, giảm hấp thu ở ruột.
Các triệu chứng do giảm sắt ở cơ (Myoglobin): Giảm trương lực cơ, giảm khả năng gắng sức, chậm biết ngồi, biết bò, biết đi.
Các triệu chứng rối loạn thần kinh do
giảm sắt ở các men làm trẻ quấy khóc, ăn kém, ngủ ít ở trẻ nhỏ, trẻ lớn
hay bị nhức đầu, chóng măt, ù tai, hay quên, kém minh mẫn.
4. Biến chứng của thiếu máu thiếu sắt
Ở
tình trạng bình thường, thiếu máu thiếu sắt không gây ra biến chứng.
Nhưng nếu bị nặng có thể gây ra một số biến chứng không tốt. Thiểu
máu sẽ làm nhịp tim nhanh hoặc bất thường vì tim phải bơm máu nhiều hơn
để cung cấp oxy trong máu khi đang bị thiếu máu. Những người bị động
mạch vành nếu không kiếm soát được có thể gây đau thắt ngực.
Phụ nữ mang thai dễ bị sinh non, sinh con nhẹ cân và hệ quả kéo theo là những trẻ này thường bị thiếu máu thiếu sắt.
Ở trẻ sơ sinh và trẻ em, thiếu sắt dẫn
đến thiếu máu và làm chậm quá trình tăng trưởng. Không đượcc điều trị
kịp thời có thể dẫn đến sự chậm trễ về thể chất và tâm thần ở trẻ trong
các hoạt động như đi bộ, chạy nhảy, nói chyện. Ngoài ra nó cũng làm tăng
khả năng nhiễm độc chì và nhạy cảm với các nhiễm trùng hơn.